Banany. To musisz o nich wiedzieć!

Banany to jedne z najpopularniejszych owoców na świecie. Choć najczęściej kojarzymy je ze słodką przekąską lub dodatkiem do deserów, kryją w sobie znacznie więcej ciekawostek. Co więcej, ich właściwości zmieniają się wraz ze stopniem dojrzewania. Dlatego warto wiedzieć, czy lepiej sięgnąć po banana zielonego, żółtego, czy może takiego z brązowymi plamkami.

Ponad 300 odmian bananów

Na świecie istnieje ponad 300 odmian bananów. Różnią się one między innymi zawartością skrobi i cukrów. Jednym z najpopularniejszych jest Musa Cavendish, który odpowiada za około 45% światowego rynku bananów.

Jednak nie tylko odmiana ma znaczenie. Bardzo ważny jest również stopień dojrzałości owocu. Wraz z dojrzewaniem zmienia się między innymi zawartość skrobi, cukrów, błonnika oraz innych związków bioaktywnych. Z tego powodu banan zielony i bardzo dojrzały nie będą miały dokładnie takich samych właściwości.

Banan – owoc o wielu zastosowaniach

Banany należą do najważniejszych upraw owocowych na świecie. Od wieków wykorzystywano różne części rośliny również w tradycyjnych praktykach leczniczych, między innymi przy kaszlu, przeziębieniu, biegunkach, oparzeniach czy problemach żołądkowych.

Współczesna nauka również interesuje się zawartymi w bananach związkami bioaktywnymi. W badaniach wykazano obecność substancji o potencjalnym działaniu przeciwutleniającym, przeciwzapalnym, przeciwdrobnoustrojowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. Nie oznacza to jednak, że banany są lekiem na cukrzycę czy raka. Badania nad ich potencjalnym zastosowaniem w profilaktyce i medycynie nadal trwają.

Zielony czy dojrzały? To ma znaczenie!

Jedną z najciekawszych cech banana jest to, że jego właściwości zmieniają się podczas dojrzewania.

Zielone, niedojrzałe banany zawierają więcej skrobi opornej, która może działać podobnie do błonnika i stanowić pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych. Dlatego mogą być interesującym elementem diety wspierającej mikrobiotę jelitową.

Banany lekko dojrzałe nadal zawierają stosunkowo dużo skrobi opornej, a jednocześnie są już słodsze i łatwiejsze do spożycia.

Banany dojrzałe mają więcej cukrów prostych, ponieważ w czasie dojrzewania skrobia jest rozkładana na mniejsze cząsteczki. Jednocześnie pozostają źródłem błonnika, witamin, składników mineralnych i związków bioaktywnych.

Bardzo dojrzałe i przejrzałe banany są natomiast zdecydowanie słodsze i mają miękką konsystencję. Nie oznacza to jednak, że nagle stają się „bezwartościowe”. Nadal dostarczają składników odżywczych, chociaż ich profil różni się od profilu banana zielonego.

Warto więc pamiętać, że kolor skórki nie jest jedynym wyznacznikiem wartości odżywczej.

Co znajdziemy w bananie?

Banany dostarczają między innymi:

• potasu,
• magnezu,
• fosforu,
• wapnia,
• żelaza,
• miedzi,
• cynku,
• manganu,
• witaminy C,
• błonnika,
• fenoli,
• karotenoidów.

Średniej wielkości banan dostarcza około 100–110 kcal, a jego dokładna wartość odżywcza zależy między innymi od wielkości i odmiany owocu.

Banany są również znane jako dobre źródło potasu. Warto jednak pamiętać, że nie są jedynym produktem, który dostarcza tego składnika mineralnego.

Czy banan poprawia nastrój i sen?

Banany zawierają tryptofan, czyli aminokwas wykorzystywany przez organizm między innymi do produkcji serotoniny i melatoniny. Nie oznacza to jednak, że zjedzenie banana automatycznie poprawi nastrój albo zagwarantuje lepszy sen.

Można natomiast uznać banany za wartościowy element urozmaiconej diety, która jako całość ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.

Banany nie tylko na deser!

Banan może mieć znacznie więcej zastosowań niż tylko dodatek do owsianki czy koktajlu. Wykorzystuje się go między innymi w produktach piekarniczych, napojach, produktach mlecznych i innych przetworach.

Banany oraz produkty otrzymywane z ich różnych części mogą być także źródłem błonnika, skrobi opornej i naturalnych związków przeciwutleniających. W niektórych zastosowaniach mogą częściowo zastępować cukier, tłuszcz czy mąkę pszenną.

Czy banan „zaśluzowuje” organizm?

W tym miejscu warto rozdzielić dwie kwestie: tradycyjne koncepcje medycyny chińskiej oraz współczesną wiedzę medyczną.

W tradycyjnej medycynie chińskiej żywność może być opisywana między innymi jako „chłodząca”, „rozgrzewająca”, „sucha” czy „wilgotna”. W ramach tej teorii istnieje również pojęcie tzw. „wilgoci” i „flegmy”.

Według tych założeń niektóre produkty, w tym banany, mogą być zaliczane do żywności „wilgotnej”. Problem polega jednak na tym, że nie jest to pojęcie odpowiadające mierzalnemu zjawisku fizjologicznemu w rozumieniu współczesnej medycyny.

Nie ma wiarygodnych dowodów naukowych, że jedzenie bananów powoduje „zaśluzowanie organizmu” ani że ich wyeliminowanie pozwala „odśluzować” ciało.

A co z nadmiarem „wilgoci”?

W tradycyjnych opisach „nadmiar wilgoci” bywa łączony między innymi z:

• problemami trawiennymi,
• uczuciem ciężkości,
• obrzękami,
• nadwagą,
• zmęczeniem,
• katarem,
• mokrym kaszlem,
• dolegliwościami stawów.

Nie oznacza to jednak, że osoba z otyłością, PCOS, alergią czy grzybicą ma „nadmiar wilgoci” w organizmie, który można usunąć poprzez rezygnację z bananów, ogórków czy awokado.

Co więcej, nie istnieje obiektywne badanie laboratoryjne, które potwierdzałoby „zawilgocenie organizmu” w takim znaczeniu.

Dlatego nie powinno się traktować tej koncepcji jako diagnozy medycznej ani zastępować nią sprawdzonych metod leczenia.

Czy banany są przeciwwskazane przy cukrzycy, PCOS albo alergii?

Nie ma podstaw, aby z samego faktu występowania tych chorób automatycznie wykluczać banany z diety.

W przypadku cukrzycy znaczenie ma między innymi wielkość porcji, całkowita ilość węglowodanów w posiłku oraz stopień dojrzałości owocu. Zielony banan zawiera więcej skrobi opornej, natomiast wraz z dojrzewaniem zwiększa się udział cukrów prostych.

Nie oznacza to jednak, że osoba z cukrzycą powinna całkowicie unikać dojrzałych bananów. Dietę należy dopasować indywidualnie, a przy chorobach przewlekłych warto omówić ją ze specjalistą.

Siedem stopni dojrzałości banana

Banany można podzielić na siedem podstawowych etapów dojrzałości:

1. całkowicie zielony,
2. zielony ze śladem żółtego,
3. bardziej zielony niż żółty,
4. bardziej żółty niż zielony,
5. żółty ze śladem zieleni,
6. całkowicie żółty,
7. całkowicie żółty z brązowymi plamkami.

Im bardziej banan dojrzewa, tym bardziej zmienia się jego smak, konsystencja i profil węglowodanów.

W szczególności między etapami 4–7 dochodzi do intensywnego rozkładu skrobi. W efekcie zwiększa się ilość cukrów, a banan staje się coraz słodszy, bardziej miękki i łatwiejszy do rozgniecenia.

Jaki banan wybrać?

Jeśli zależy Ci przede wszystkim na większej ilości skrobi opornej i niższej słodyczy, możesz częściej wybierać banany mniej dojrzałe.

Jeżeli natomiast potrzebujesz łatwo przyswajalnego źródła węglowodanów i lubisz słodsze owoce, sprawdzą się banany bardziej dojrzałe.

Nie ma jednak jednego „najzdrowszego” stopnia dojrzałości dla każdego. Wszystko zależy od całej diety, indywidualnych potrzeb oraz tego, w jakiej formie i ilości spożywasz owoc.

Najważniejsze?

Banany nie są owocami, których trzeba się bać. Nie powodują „zaśluzowania organizmu”, a ich spożywanie nie jest z definicji przeciwwskazane przy cukrzycy, PCOS, alergiach czy innych wymienionych wcześniej problemach.

Co więcej, są wartościowym źródłem węglowodanów, błonnika, potasu i innych składników odżywczych. A ponieważ ich właściwości zmieniają się wraz z dojrzewaniem, możesz dobrać stopień dojrzałości do swoich preferencji i potrzeb.

Dlatego jeśli lubisz banany  jedz je na zdrowie!